VPN (فیلترشکن)، پروکسی، Tor: تفاوت این ابزارها در چیست و کدام یک برای شما امن‌ تر است؟

در دنیای امروز، هر حرکت ما در اینترنت مانند راه رفتن در یک میدان شلوغ عمومی است. شرکت ارائه دهنده اینترنت (ISP)، مدیران شبکه و هکرها همگی می‌توانند فعالیت‌ های ما را زیر نظر بگیرند. به همین دلیل، ابزارهایی برای حفظ حریم خصوصی و امنیت آنلاین به وجود آمده‌اند. سه نام مشهور در این زمینه VPN، پروکسی و Tor هستند.

VPN چیست؟

VPN مخفف عبارت Virtual Private Network یا «شبکۀ خصوصی مجازی» است. همان‌طور که می‌دانید، VPNها علاوه بر دور زدن محدودیت‌هایی مثل فیلترینگ و تحریم‌ها، با تغییر آدرس آی‌پی دستگاه شما، امکان دسترسی به وب‌سایت‌ها و سرویس‌های فیلترشده مختلف را برای شما فراهم می‌کنند.

از نظر فنی، VPN یک ابزار کامل برای امنیت آنلاین است؛ چون تمام ترافیک بین دستگاه شما و اینترنت را رمزنگاری کرده و آن را از طریق یک سرور امن عبور می‌دهد. به همین خاطر، هکرها، ارائه‌دهندگان اینترنت (ISP) و حتی نهادهای نظارتی نمی‌توانند فعالیت‌های آنلاین شما را ببینند.

ولی در سطوح بالاتر، هدف اصلی VPN محافظت از حریم خصوصی و داده‌های حساس است، نه صرفاً دور زدن فیلترینگ.

VPN‌ها انواع مختلفی دارند که رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• Remote Access VPN → اتصال مستقیم کاربر فردی به یک شبکه خصوصی از راه دور.
• Site-to-Site VPN → اتصال دو یا چند شبکه محلی (LAN) در سازمان‌ها و شرکت‌ها.
• Client-to-Server VPN → دسترسی مستقیم کاربر به سرور سازمان برای کارهای روزمره.
• SSL/TLS VPN → ایجاد ارتباط امن از طریق مرورگر وب برای اپلیکیشن‌های تحت وب.

اما این ابزارها شبیه به هم نیستند و هر کدام برای هدف خاصی طراحی شده‌اند. استفاده اشتباه از آن‌ها می‌تواند امنیت شما را به خطر بیندازد. بیایید با یک مثال ساده شروع کنیم:

• اینترنت عادی: مانند ارسال یک کارت پستال است. هر کسی در مسیر (از پستچی تا مامور اداره پست) می‌تواند محتوای آن را بخواند.
• پروکسی (Proxy): مانند این است که کارت پستال خود را در یک پاکت معمولی گذاشته و به آدرس دوستتان بفرستید تا او از طرف شما آن را به مقصد اصلی ارسال کند. این کار هویت شما را مخفی می‌کند، اما دوست شما (صاحب پروکسی) به راحتی می‌تواند پاکت را باز کرده و محتوای آن را بخواند.
• وی‌ پی‌ ان (VPN): مانند قرار دادن نامه در یک صندوقچه فلزی قفل‌ شده و تحویل آن به یک شرکت حمل و نقل خصوصی و معتبر است. شرکت حمل و نقل (سرویس VPN) آدرس شما را مخفی می‌ کند و هیچ‌ کس جز گیرنده اصلی کلید باز کردن صندوقچه را ندارد.
• تور (Tor): مانند قرار دادن نامه در همان صندوقچه قفل‌ شده و ارسال آن از طریق سه نفر دوست ناشناس و تصادفی است. هر دوست فقط نفر قبلی و بعدی را می‌ شناسد و هیچ‌ کدام از کل مسیر خبر ندارند. این روش نهایت گمنامی را فراهم می‌کند اما طبیعتا بسیار کند است.

حالا بیایید هر کدام از این ابزارها را با جزئیات بیشتری بررسی کنیم.

۱. سرور پروکسی (Proxy Server)

پروکسی ساده‌ ترین ابزار در این لیست است. وظیفه اصلی آن، عمل کردن به عنوان یک واسطه است. شما درخواست خود را به سرور پراکسی می‌فرستید و پراکسی آن را به وب‌سایت مقصد ارسال می‌کند.

• نقاط قوت:
  • سادگی: استفاده از آن معمولا آسان است.
  • تغییر IP: به سادگی آدرس IP شما را پنهان کرده و برای دور زدن محدودیت‌های جغرافیایی ساده (مانند تماشای یک ویدیوی یوتیوب که در کشور شما در دسترس نیست) کاربرد دارد.
• نقاط ضعف:
  • عدم وجود امنیت: این مهم‌ ترین نکته است. اکثر پراکسی‌ها، به خصوص پراکسی‌های رایگان، ترافیک شما را رمزنگاری نمی‌کنند. این یعنی صاحب سرور پراکسی می‌تواند تمام فعالیت‌های شما را مشاهده و ثبت کند.
  • محدود به یک اپلیکیشن: پراکسی معمولا فقط روی یک نرم‌افزار خاص (مانند مرورگر وب) تنظیم می‌شود و کل اینترنت دستگاه شما را پوشش نمی‌دهد.

چه زمانی از پروکسی استفاده کنیم؟

فقط برای کارهای کم‌اهمیت و غیر حساس مانند دسترسی به یک محتوای محدود شده جغرافیایی که در آن به هیچ وجه اطلاعات شخصی وارد نمی‌کنید.

۲. وی‌ پی‌ ان (VPN – Virtual Private Network)

VPN یک راه حل جامع و کامل برای امنیت و حریم خصوصی است. VPN تمام ترافیک اینترنت دستگاه شما را از طریق یک “تونل” امن و رمزنگاری شده به سروری در مکان دیگر منتقل می‌کند.

• نقاط قوت:
  • امنیت بسیار قوی: با استفاده از رمزنگاری سرتاسری، تمام فعالیت‌های آنلاین شما را از دید شرکت ارائه‌دهنده اینترنت، دولت‌ها و هکرها مخفی نگه می‌دارد. این ویژگی برای استفاده از وای‌فای عمومی در کافه‌ها، فرودگاه‌ها و هتل‌های فرانسه حیاتی است.
  • حفاظت کامل از دستگاه: برخلاف پروکسی، VPN کل ترافیک اینترنت دستگاه شما (شامل مرورگر، اپلیکیشن‌های ایمیل، بازی‌ها و…) را امن می‌کند.
  • سرعت و پایداری: سرویس‌های VPN معتبر، سرورهای قدرتمندی دارند که سرعت بالا و اتصال پایداری را فراهم می‌کنند.
• نقاط ضعف:
  • هزینه: سرویس‌های VPN معتبر و امن معمولا پولی هستند (از سرویس‌های رایگان به دلایل امنیتی باید دوری کرد).
  • نیاز به اعتماد: شما باید به شرکت ارائه‌دهنده VPN خود اعتماد کنید که فعالیت‌های شما را ثبت (Log) نمی‌کند. به همین دلیل انتخاب یک VPN با سابقه خوب و سیاست No-Logs الزامی است.

چه زمانی از VPN استفاده کنیم؟

تقریبا همیشه! برای استفاده روزمره، حفظ حریم خصوصی، امنیت در شبکه‌های عمومی، دانلود فایل و دسترسی پایدار و امن به محتوای بین‌المللی، VPN بهترین و کامل‌ترین ابزار است.

۳. شبکه تور (Tor – The Onion Router)

Tor یک ابزار تخصصی برای رسیدن به بالاترین سطح گمنامی و ناشناس ماندن است. این شبکه که توسط داوطلبان در سراسر جهان اداره می‌ شود، ترافیک شما را از طریق حداقل سه سرور تصادفی (که به آن‌ها گره یا Node گفته می‌شود) عبور می‌دهد و در هر مرحله آن را رمزنگاری می‌ کند.

• نقاط قوت:
  • ناشناس ماندن حداکثری: ردیابی کاربر در شبکه Tor تقریبا غیر ممکن است. این ابزار برای روزنامه‌نگاران، فعالان حقوق بشر و افرادی که در شرایط پرخطر نیاز به حفظ هویت خود دارند، طراحی شده است.
  • رایگان: استفاده از شبکه Tor از طریق مرورگر مخصوص آن (Tor Browser) رایگان است.
• نقاط ضعف:
  • سرعت بسیار پایین: به دلیل عبور ترافیک از چندین سرور، سرعت اینترنت در شبکه Tor به شدت پایین است و برای کارهای روزمره مانند تماشای ویدیو یا دانلود مناسب نیست.
  • جلب توجه: استفاده از Tor می‌تواند شما را برای شرکت ارائه‌دهنده اینترنت یا نهادهای دیگر به عنوان یک کاربر حساس به حریم خصوصی، برجسته کند.

چه زمانی از Tor استفاده کنیم؟

فقط زمانی که ناشناس ماندن مطلق، مهم‌ترین اولویت شماست و حاضرید سرعت را فدای آن کنید. برای کاربر عادی، استفاده از Tor ضرورتی ندارد.

جدول مقایسه

فرق پروکسی و وی پی ان از نظر سرعت

یکی از اصلی‌ترین نقاط قوت VPNها در مقولۀ امنیت به نقطه ضعف آن‌ها در زمینۀ سرعت تبدیل می‌شود؛ رمزنگاری داده‌ها را می‌گوییم که عامل کند شدن VPNها است.

در پروکسی‌ها خبری از رمزنگاری نیست؛ اگرچه امنیت در معرض خطر قرار می‌گیرد، اما در عوض سرعت کاهش پیدا نمی‌کند که خودش مزیت بزرگی به حساب می‌آید.

در کنار این موضوع، پوشش همه‌جانبۀ VPN هم پاشنۀ آشیل دیگری است که سرعت را قربانی می‌کند؛ طبیعتاً وقتی قرار باشد ترافیک کل سیستم پوشش‌ داده و به سرور ایمن فرستاده شود، سرعت پایین می‌آید؛ درحالی‌که پروکسی‌های محدود به یک نرم‌افزار یا اپلیکیشن، کار سبک‌تری دارند و به همین خاطر سرعتشان خیلی تحت‌الشعاع قرا نمی‌گیرد.

نکتۀ مهمی که نباید از آن غافل شوید، فاصلۀ سرور VPN یا پروکسی تا دستگاه شما است؛ فرقی نمی‌کند برای دور زدن محدودیت‌ها سراغ کدام‌یک رفته باشید، فاصلۀ زیاد با سرور می‌تواند روی سرعت تأثیر منفی بگذارد.

در مجموع، vpn با proxy در زمینهٔ سرعت تفاوت خیلی زیادی ندارد و می‌توانیم بگوییم کندتر بودن VPN به امنیت بیشترش می‌ارزد!

تفاوت فیلترشکن و پروکسی از نظر کاربرد

گفتیم VPN در کشورهای دیگر به‌عنوان ابزاری برای مخفی کردن هویت افراد در اینترنت و حفاظت از داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ منتهی کاربرد اصلی آن در کشور ما دور زدن فیلترینگ و تحریم‌هایی است که از جانب سایت‌های خارجی به ما ایرانی‌ها تحمیل شده‌اند.

پروکسی اما در تمام دنیا یک کاربر دارد: تغییر آدرس آیپی (به دلایل مختلف) و عبور از محدودیت‌های تعیین‌شده برای یک جغرافیای به‌خصوص.

معمولاً آن‌هایی که امنیت برایشان اهمیت زیادی دارد، سراغ VPN می‌روند که گفتیم در این زمینه عملکرد خیلی بهتری از پروکسی دارد.

در آن طرف، پروکسی برای کارهای سبک‌تر و ساده‌تر که حساسیت خاصی ندارند به کار گرفته می‌شود؛ مثلاً اگر می‌خواهید وارد یک سایت سادۀ فیلترشده بشوید و قرار نیست اطلاعات خاصی ردوبدل کنید، پروکسی می‌تواند با سرعت بیشتر و چالش‌های کمتر کارتان را راه بیندازد.

تفاوت vpn و پروکسی از نظر قیمت

به‌طور کلی، VPNها خرج بیشتری روی دستتان می‌گذارند تا پروکسی‌ها؛ تازه ما راجع‌به فیلترشکن‌های معروفی که همۀ مردم دنیا از آن استفاده می‌کنند صحبت نمی‌کنیم و منظورمان همان سرویس‌هایی هستند که از آشناها و اطرافیانمان می‌گیریم.

شاید بپرسید این همه VPN رایگان که برای موبایل‌ها و کامپیوترها وجود دارند، برگ چغندرند؟ باید بگوییم اگر این VPNها معتبر باشند، نسخۀ رایگان آن‌ها محدودیت‌های خیلی زیاد و آزار‌دهنده دارند؛ اگر معتبر نباشند هم که واویلا! تمام داده‌ها و اطلاعات حساستان در خطر هستند.

پروکسی‌ها اما عموماً رایگان هستند و کمتر پیش می‌آید لازم باشد برای استفاده از آن‌ها هزینه‌ای بپردازید؛ تازه نسخه‌های پولی هم معمولاً خیلی ارزان‌تر از VPNهای پولی ارائه می‌شوند.

دلیل اینکه VPNها در مجموع سرویس گران‌تری به حساب می‌آیند، تکنولوژی پیشرفته‌‌تر آن‌ها است؛ ارائه‌دهندگان این سرویس‌ها، شرکت‌های تجاری با اهداف مالی هستند و برای اینکه بتوانند سود بیشتری به جیب بزنند، باید کیفیت خدماتشان را بالاتر ببرند؛ نتیجۀ این تلاش برای افزایش کیفیت خدمات می‌شود همان پولی که باید برای تهیۀ VPN بپردازید.

حالا که می‌دانید فرق پروکسی با فیلترشکن چیست، در بخش بعدی همراه ما بمانید تا ببینیم کدام‌یک برای شما مناسب‌تر است.

مصرف اینترنت پروکسی بیشتر است یا فیلترشکن؟

به طور معمول فیلترشکن اینترنت بیشتری مصرف می‌کند، مخصوصاً اگر اپلیکیشن‌ها یا دانلودهای سنگین هم در حال اجرا باشند. پروکسی فقط بخشی از ترافیک (مثل مرورگر) را منتقل می‌کند و سبک‌تر است.

از VPN استفاده کنیم یا پروکسی؟

فهمیدیم فیلترشکن‌ها و پروکسی‌ها، هر دو برای دور زدن فیلترینگ و تحریم‌ها کاربرد دارند؛ همچنین تفاوت وی پی ان با پروکسی را هم یاد گرفتیم؛ حالا وقت پاسخ به این سؤال طلایی است که با تمام این اوصاف، کدام‌یک به کار ما می‌آید؟

فیلترشکن‌ها خیلی رایج‌تر از پروکسی‌ها هستند؛ دلیل این موضوع هم امنیت خیلی بیشتری است که به‌لطف آن‌ها حاصل می‌شود.

تحت پوشش قرار دادن تمام اتصال و فعالیت در لایۀ سیستم‌عامل، استفاده از پروتکل‌های حرفه‌ای برای محافظت از داده‌ها، امکان اتصال به سرورهای مختلف در جای‌جای کرۀ زمین (در صورت تهیۀ سرویس از برند معتبر) و…، عواملی هستند که VPNها را به گزینۀ بهتری تبدیل می‌کنند.

پس اگر اولویتتان امنیت است و می‌خواهید به محتواهای ممنوعه (چه از نظر فیلترینگ، چه از نظر تحریم‌ها) دسترسی پیدا کنید، باید سراغ فیلترشکن بروید.

پروکسی‌ها برای دور زدن محدودیت‌های ساده‌تر کاربرد دارند؛ مثلاً وقتی می‌خواهید وب‌گردی کنید و فاش شدن هویتتان مشکلی ایجاد نمی‌کند.

کدام یک برای شما امن‌ تر و بهتر است؟

• برای ۹۹٪ کاربران اینترنت: یک VPN معتبر و پولی بهترین، امن‌ترین و کاربردی‌ترین ابزار است. این ابزار تعادل کاملی بین سرعت، امنیت و سادگی برقرار می‌کند و از شما در برابر طیف وسیعی از خطرات آنلاین محافظت می‌کند.
• برای خبرنگاران، فعالان و افراد تحت نظارت: Tor ابزاری حیاتی برای حفظ جان و هویت است، اما برای استفاده عمومی توصیه نمی‌ شود.
• برای پراکسی‌های رایگان: تا حد امکان از آن‌ها دوری کنید. ریسک امنیتی آن‌ها بسیار بیشتر از مزایایشان است.

در نهایت، انتخاب ابزار مناسب به سطح تهدیدی که با آن روبرو هستید و کاری که می‌خواهید انجام دهید بستگی دارد. اما برای یک شهروند مدرن که به حریم خصوصی خود اهمیت می‌دهد، یک VPN خوب دیگر یک گزینه لوکس نیست، بلکه یک ضرورت است.

آیا لازم است از هر دو استفاده کنیم؟

از نظر فنی مانعی وجود ندارد؛ اما منطقی بودن یا نبودن این کار، بسته به نیازها و شرایط خاص شما تعیین می‌شود؛ نحوۀ استفادۀ هم‌زمان هم تعیین‌کننده است.

مثلاً اگر اول پروکسی و بعد VPN را وصل کنید، تمام ترافیک شما بعد از عبور از سرور پروکسی، توسط VPN رمزنگاری خواهد شد؛ ولی اگر برعکس باشد، سرور پروکسی IP فیلترشکن را می‌بیند؛ نه آیپی واقعی دستگاه شما را.

این رویکرد به‌شکل مطمئن‌تری هویتتان را مخفی می‌کند؛ چون آیپی دو بار، توسط دو سیستم متفاوت عوض خواهد شد.

منتهی ترکیب این دو سرویس می‌تواند سرعت را به‌شدت پایین بیاورد و راه‌اندازی و تنظیمات را پیچیده‌تر کند؛ نکته اینجا است که ترکیب فیلترشکن و پروکسی چیز خیلی زیادی به امنیت اضافه نمی‌کند! نهایتاً همان قابلیت‌های VPN و نه چیزی بیشتر از آن.

پس استفادۀ هم‌زمان از پروکسی و فیلترشکن خیلی فایده‌ای ندارد، مگر در شرایط خاص که داخل یک شبکۀ بسته و محدود هستید و یکی از آن‌ها به‌تنهایی پاسخگوی نیازهایتان نیست.

تفاوت فیلترشکن و پروکسی: نه خیلی کم، نه خیلی زیاد!

در این مقاله راجع‌به فرق پروکسی و وی پی ان صحبت کردیم؛ با اینکه در ایران هر دو با هدف دور زدن تحریم‌ها و فیلترینگ مورد استفاده قرار می‌گیرند، تفاوت‌هایی بین آن‌ها وجود دارند که نباید آن‌ها را نادیده بگیریم.

در کل، فیلترشکن گزینۀ ایمن‌تر و مطمئن‌تری است که شاید خرج بیشتری روی دستتان بگذارد، اما در عوض خیالتان را از بابت امنیت داده‌ها و هویتتان راحت می‌کند؛ به‌شرطی که VPN را از ارائه‌دهنده‌ای مطمئن بخرید.

امیدواریم این مقاله برایتان مفید بوده باشد؛ اگر همچنان سؤالی در این رابطه دارید، در قسمت نظرات آن را از ما بپرسید.